Криминални групи во служба на Иран, случајот со спречениот атентат во Грција
Тајните состаноци во Иран и други земји, криминалните мрежи и инструкциите што доаѓаа од ирански државјанин беа дел од подготовките за атентат врз лице во Грција, кој безбедносните служби на Северна Македонија и Грција успеаја да го спречат.
Истрагите, кои траеја околу девет месеци, доведоа до апсење на пет лица во ноември, додека едно друго лице сè уште се бара.
Во центарот на операцијата се сомнева дека бил Едрис Јахангири Маванех, ирански државјанин, кого Агенцијата за национална безбедност на Северна Македонија (АНБ) го идентификуваше како главната личност зад планираниот атентат.
Агенцијата се сомнева дека Маванех соработува со иранските безбедносни и разузнавачки служби. Таа, исто така, ги потврди неговите врски со Наџи Шарифи Зиндашти, ирански криминалец познат по трговија со дрога.
Што се знае за уапсените во Северна Македонија и Грција?
На крајот на октомври, на грчко-турската граница беше приведен 30-годишен државјанин на Северна Македонија, кој се обидувал да влезе во Турција. Грчките власти го привеле од безбедносни причини и на 12 ноември го предале на македонските власти, пишува грчкиот весник „Катимерини“.
Неговото апсење беше дел од истрагата за планираниот атентат во Грција.
Според грчкиот весник, цел на атентатот бил грчки бизнисмен – чиј идентитет не е соопштен – со еврејско потекло, вработен во фирма која соработува со израелска државна одбранбена компанија.
Агенциите на Северна Македонија не открија кој бил целта на превентивниот напад.
Освен него, уапсени се уште четворица лица од Северна Македонија. Безбедносните агенции не ги објавија нивните имиња, но соопштија дека станува збор за лица на возраст од 29 до 73 години.
Некои детали за операцијата, како и фотографии од Иранците вклучени во мрежата која го планирала нападот, објави експертот за безбедност од Вашингтон, Адријан Штуни.
Шестото лице не е достапно за органите за кривичен прогон и најверојатно е во бегство, според надлежните органи на Северна Македонија.
Од полицијата на Северна Македонија соопштија дека операцијата започнала откако Агенцијата за национална безбедност на почетокот на годината добила информации преку меѓународна соработка за шест државјани на Северна Македонија од Скопје и Куманово.
За време на претресите на четири локации во ноември, биле пронајдени мобилни телефони, компјутери, УСБ уреди, тетратки со контакти, скица со обележана локација, како и оружје и муниција, дел од кои без соодветна дозвола.
„Мрежата која дејствуваше во Македонија беше составена од лица интегрирани во криминални организации во земјата“, рече Бојан Христовски, директор на Агенцијата за национална безбедност на Северна Македонија.
Што се знае за Иранците поврзани со операцијата?
Христовски спомна и еден од наводните ирански регрутери, Наџи Шарифи Зиндашти.
Станува збор за ирански наркобос и водач на криминална мрежа, кој американските власти го поврзуваат со иранското Министерство за разузнавање и безбедност (МОИС).
Американското Министерство за финансии вели дека неговата мрежа, дејствувајќи по наредба на иранската разузнавачка служба, учествувала во киднапирање и убиства на ирански дисиденти во неколку земји.
Поради нивната улога во овие активности, САД и Велика Британија воведеа заеднички санкции против Зиндашти и неговите соработници во јануари 2024 година.
Европската Унија, исто така, воведе санкции против Зиндашти и членовите на неговата мрежа во јули 2025 година, опишувајќи ја како криминална група поврзана со МОИС и одговорна за прекугранична репресија, вклучувајќи и атентати врз ирански дисиденти.
Зиндашти се наоѓа и на листата на лица барани од страна на Федералното биро за истраги на САД (ФБИ).
Во декември 2023 година, за него беше издаден федерален налог за апсење поради наводна вмешаност во заговор за убиство на двајца ирански дисиденти кои живееле во американската сојузна држава Мериленд.
Според обвинението на американското обвинителство, неговата мрежа го ангажирала за оваа работа канадскиот државјанин Дамион Патрик Џон Рајан, член на мотоциклистичката група Хелс Ејнџелс.
Американското Министерство за финансии ја поврзува мрежата на Зиндашти и со киднапирањето на ирански дисидент во Турција во 2020 година.
Безбедносните агенции на Северна Македонија јавно не ја разјаснија улогата на Зиндашти во планираната операција во Грција.
Кој е Едрис Јахангири Маванех?
За разлика од Зиндашти, за Едрис Јахангири Маванеху, кого властите на Северна Македонија го идентификуваа како клучна фигура во операцијата, речиси и да нема јавно достапни податоци.
Неговото име се појави во меѓународните медиуми дури откако македонските и грчките служби соопштија дека откриле мрежа која подготвувала атентат.
Грчката Си-Ен-Ен ја објави неговата фотографија и соопшти дека тој се наоѓа во Иран, од каде што, според информациите на овој медиум, ги координирал криминалните мрежи во Европа и Америка.
Според наводите, тој бил одговорен за финансирањето, изборот на цели и оперативното планирање на нападите, а имал и контакти со турски криминалци.
Грчкиот весник „Катимерини“ објави дека Маванех патувал помеѓу Иран и Обединетите Арапски Емирати и дека некои од осомничените се сретнале со него во двете земји.
Агенцијата за национална безбедност на Македонија соопшти дека има индикации дека Маванех соработува со иранските безбедносни и разузнавачки служби.
Сепак, таа не објави детали за неговата формална позиција во овие структури, ниту за тоа како ги воспоставил врските со криминалните групи во Северна Македонија.
Американското Министерство за правда не одговори на прашањето на Радио Слободна Европа во врска со Маванехун и неговата поврзаност со Зиндашти, кој е во бегство. Дури и агенциите на Северна Македонија не споделуваат повеќе детали.
Предупредувања од Европа
Европските безбедносни служби со години предупредуваат за употребата на криминални мрежи во операции поврзани со Иран.
Шведската служба за безбедност, Сапо, во 2024 година јавно предупреди дека Иран користи криминални мрежи како посредници за насилни активности во Шведска и во други земји.
Истрагите во Шведска и Холандија, исто така, покажаа дека задачите може да се пренесат преку неколку посредници, додека лицата кои ги извршуваат на терен не мора да знаат кој е крајниот нарачател, за што РСЕ претходно известуваше.



