REALIZIMI I T\u00cb DREJTAVE GJUH\u00cbSORE SHQIPTARE (1924\u20132026): ARTIKULIMI QYTETAR DHE DIPLOMACIA<\/p>\n
Nga nj\u00eb perspektiv\u00eb analitike dhe retorike, mund t\u00eb thuhet se ekziston nj\u00eb vijim\u00ebsi e qart\u00eb nd\u00ebrmjet strategjis\u00eb s\u00eb delegacionit shqiptar t\u00eb vitit 1924 dhe zhvillimeve bashk\u00ebkohore. N\u00eb t\u00eb dy rastet, thelbi i suksesit q\u00ebndron n\u00eb nd\u00ebrveprimin midis tri elementeve: vet\u00ebdijes dhe artikulimit t\u00eb komunitetit, angazhimit t\u00eb shtetit am\u00eb dhe mb\u00ebshtetjes s\u00eb faktor\u00ebve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb<\/p>\n
Nga Prof.dr Skender Asani<\/p>\n
N\u00eb nj\u00eb lexim t\u00eb integruar historiko-komparativ, zhvillimet q\u00eb shtrihen nga viti 1924 deri n\u00eb realitetin bashk\u00ebkohor n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut nuk paraqiten si episode t\u00eb shk\u00ebputura, por si pjes\u00eb e nj\u00eb vije t\u00eb vazhdueshme strategjike, ku nd\u00ebrthuren artikulimi qytetar, nd\u00ebrhyrja diplomatike dhe instrumentalizimi i normave nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb garantuar t\u00eb drejtat gjuh\u00ebsore t\u00eb shqiptar\u00ebve. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, veprimi i delegacionit t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Arsimit t\u00eb shtetit shqiptar n\u00eb konferenc\u00ebn e arsimtar\u00ebve n\u00eb Shkup m\u00eb 1924 duhet t\u00eb lexohet jo thjesht si nj\u00eb akt i p\u00ebrfaq\u00ebsimit institucional, por si nj\u00eb projekt i mir\u00ebkalkuluar diplomatik, i nd\u00ebrtuar mbi nj\u00eb logjik\u00eb t\u00eb dyfisht\u00eb: nxitjen e iniciativ\u00ebs nga posht\u00eb dhe legjitimimin e nd\u00ebrhyrjes nga lart.<\/p>\n
Dy k\u00ebrkesat themelore t\u00eb artikuluara nga ky delegacion, p\u00ebrdorimi i abetares komb\u00ebtare dhe nevoja q\u00eb iniciativa p\u00ebr hapjen e shkollave shqipe t\u00eb buronte nga vet\u00eb popullata shqiptare nuk p\u00ebrb\u00ebnin thjesht k\u00ebrkesa arsimore, por nj\u00eb doktrin\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb veprimit politiko-diplomatik. N\u00eb thelb, synimi ishte q\u00eb p\u00ebrmes aktivizimit t\u00eb vet\u00ebdijes kolektive t\u00eb komunitetit shqiptar t\u00eb krijohej nj\u00eb baz\u00eb legjitimiteti, mbi t\u00eb cil\u00ebn shteti shqiptar do t\u00eb mund t\u00eb nd\u00ebrhynte n\u00eb mekanizmat nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb, duke iu referuar konventave t\u00eb koh\u00ebs p\u00ebr t\u00eb drejtat e pakicave dhe duke ushtruar presion ndaj Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Serb\u00ebve, Kroat\u00ebve dhe Slloven\u00ebve p\u00ebr respektimin e t\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr arsimim n\u00eb gjuh\u00ebn amtare. Kjo strategji p\u00ebrfaq\u00ebsonte nj\u00eb form\u00eb t\u00eb sofistikuar t\u00eb diplomacis\u00eb indirekte, ku artikulimi i k\u00ebrkes\u00ebs nga komuniteti shnd\u00ebrrohej n\u00eb instrument juridik dhe politik p\u00ebr nd\u00ebrkomb\u00ebtarizimin e \u00e7\u00ebshtjes.<\/p>\n
Nj\u00eb shekull m\u00eb pas, kjo logjik\u00eb shfaqet me nj\u00eb koherenc\u00eb t\u00eb habitshme n\u00eb realitetin e marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrmjet shqiptar\u00ebve n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut dhe shtetit shqiptar. Rasti i abetares mbar\u00ebkomb\u00ebtare p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb ilustrim dometh\u00ebn\u00ebs t\u00eb k\u00ebsaj vazhdim\u00ebsie historike. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, pranimi i donacionit nga ana ime n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e drejtorit t\u00eb Institutit t\u00eb Trash\u00ebgimis\u00eb Shpirt\u00ebrore dhe Kulturore t\u00eb Shqiptar\u00ebve p\u00ebrfaq\u00ebsonte jo vet\u00ebm nj\u00eb akt institucional, por edhe nj\u00eb angazhim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb p\u00ebr funksionalizimin e k\u00ebsaj nisme n\u00eb p\u00ebrputhje me standardet ligjore dhe administrative. Pranimi i nj\u00eb donacioni me abetare dhe sigurimi i t\u00eb gjitha procedurave institucionale p\u00ebr shp\u00ebrndarjen e tyre d\u00ebshmonte se n\u00eb planin formal dhe juridik ekzistonin kushtet p\u00ebr realizimin e nj\u00eb t\u00eb drejte elementare. Megjithat\u00eb, mungesa e momentit politik dhe zvarritja nga faktor\u00ebt e brendsh\u00ebm politik\u00eb e mbajt\u00ebn k\u00ebt\u00eb proces t\u00eb bllokuar, duke e rikthyer \u00e7\u00ebshtjen n\u00eb nj\u00eb dimension q\u00eb tejkalon teknik\u00ebn dhe hyn n\u00eb sfer\u00ebn e vullnetit politik.<\/p>\n
Kthesa ndodhi n\u00eb momentin kur nd\u00ebrhyrja diplomatike u nd\u00ebrthur me vullnetin p\u00ebr veprim konkret. Angazhimi i ambasadorit t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Shkup, Denion Meidani, p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar shp\u00ebrndarjen e abetares n\u00eb fillim t\u00eb vitit shkollor, jo vet\u00ebm q\u00eb materializoi nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb t\u00eb kahershme, por edhe krijoi nj\u00eb p\u00ebrkim simbolik me nj\u00ebqindvjetorin e iniciativ\u00ebs s\u00eb vitit 1924. Ky akt nuk duhet par\u00eb thjesht si nj\u00eb sukses administrativ, por si realizim i vonuar i nj\u00eb projekti historik, q\u00eb d\u00ebshmon se kur bashkohen iniciativa institucionale, mb\u00ebshtetja diplomatike dhe nj\u00eb momentum i favorsh\u00ebm politik, k\u00ebrkesat e pezulluara mund t\u00eb marrin form\u00eb konkrete.<\/p>\n
Paralelisht, dimensioni i dyt\u00eb i strategjis\u00eb s\u00eb vitit 1924, artikulimi i k\u00ebrkes\u00ebs p\u00ebr arsimim n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe nga vet\u00eb komuniteti gjen reflektim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb mobilizimin bashk\u00ebkohor studentor. Protestat e student\u00ebve p\u00ebr t\u00eb zhvilluar provimet e jurisprudenc\u00ebs n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb akt t\u00eb qart\u00eb t\u00eb ushtrimit t\u00eb nj\u00eb t\u00eb drejte kushtetuese t\u00eb garantuar nga Marr\u00ebveshja Korniz\u00eb e Ohrit, por t\u00eb l\u00ebn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb n\u00eb gjendje pasive. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, student\u00ebt jo vet\u00ebm q\u00eb artikuluan k\u00ebrkes\u00ebn, por e transformuan at\u00eb n\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje me rezonanc\u00eb t\u00eb gjer\u00eb shoq\u00ebrore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Kjo nd\u00ebrhyrje nga posht\u00eb krijoi pik\u00ebrisht at\u00eb hap\u00ebsir\u00eb q\u00eb kishte parashikuar doktrina e vitit 1924: nj\u00eb moment ku k\u00ebrkesa e artikuluar nga komuniteti mund t\u00eb mb\u00ebshtetet nga faktori shtet\u00ebror dhe ai nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Angazhimi i ambasadorit shqiptar dhe deklaratat mb\u00ebshtet\u00ebse t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb Bashkimit Evropian dhe aktor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb diplomatik\u00eb n\u00eb Shkup e shnd\u00ebrruan k\u00ebt\u00eb k\u00ebrkes\u00eb n\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb legjitimuar nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht, duke ushtruar presion mbi institucionet shtet\u00ebrore p\u00ebr respektimin e standardeve t\u00eb p\u00ebrcaktuara n\u00eb marr\u00ebveshjet dhe konventat nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
N\u00eb kontrast me k\u00ebt\u00eb zhvillim, dinamika e brendshme politike shqiptare n\u00eb vend shpesh \u00ebsht\u00eb karakterizuar nga fragmentim dhe p\u00ebrplasje sterile, t\u00eb cilat kan\u00eb kontribuar n\u00eb krijimin e nj\u00eb \u201clabirinti politik\u201d, ku \u00e7\u00ebshtjet thelb\u00ebsore komb\u00ebtare jan\u00eb zvarritur dhe relativizuar. Kjo situat\u00eb ka krijuar nj\u00eb vakuum q\u00eb \u00ebsht\u00eb shfryt\u00ebzuar nga qeverisja p\u00ebr t\u00eb avancuar politika q\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb ose t\u00eb t\u00ebrthort\u00eb, cenojn\u00eb standardet e arritura, p\u00ebrfshir\u00eb edhe p\u00ebrdorimin institucional t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, t\u00eb garantuar nga Marr\u00ebveshja e Ohrit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb priz\u00ebm, reagimi i vonuar i faktorit komb\u00ebtar dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtar nuk duhet par\u00eb si munges\u00eb vullneti, por si pasoj\u00eb e munges\u00ebs s\u00eb nj\u00eb k\u00ebrkese t\u00eb qart\u00eb dhe t\u00eb artikuluar nga vet\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesit politik\u00eb dhe shoq\u00ebror\u00eb shqiptar\u00eb.<\/p>\n
Pik\u00ebrisht k\u00ebtu q\u00ebndron r\u00ebnd\u00ebsia paradigmatike e protestave studentore: ato jo vet\u00ebm q\u00eb rikthyen n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb v\u00ebmendjes nj\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb n\u00ebnshfryt\u00ebzuar, por edhe \u00e7el\u00ebn mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr riaktivizimin e mekanizmave t\u00eb mb\u00ebshtetjes nd\u00ebrkomb\u00ebtare. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, ato p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb jo vet\u00ebm nj\u00eb reagim ndaj nj\u00eb padrejt\u00ebsie konkrete, por nj\u00eb akt q\u00eb nd\u00ebrlidh drejtp\u00ebrdrejt t\u00eb kaluar\u00ebn me t\u00eb tashmen, duke materializuar nj\u00eb aksiom\u00eb historike: t\u00eb drejtat q\u00eb nuk artikulohen mbeten t\u00eb pazbatueshme, nd\u00ebrsa ato q\u00eb artikulohen me qart\u00ebsi dhe k\u00ebmb\u00ebngulje shnd\u00ebrrohen n\u00eb instrumente efektive t\u00eb veprimit politik dhe diplomatik.<\/p>\n
N\u00eb p\u00ebrfundim, nga nj\u00eb perspektiv\u00eb analitike dhe retorike, mund t\u00eb thuhet se ekziston nj\u00eb vijim\u00ebsi e qart\u00eb nd\u00ebrmjet strategjis\u00eb s\u00eb delegacionit shqiptar t\u00eb vitit 1924 dhe zhvillimeve bashk\u00ebkohore. N\u00eb t\u00eb dy rastet, thelbi i suksesit q\u00ebndron n\u00eb nd\u00ebrveprimin midis tri elementeve: vet\u00ebdijes dhe artikulimit t\u00eb komunitetit, angazhimit t\u00eb shtetit am\u00eb dhe mb\u00ebshtetjes s\u00eb faktor\u00ebve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb. Historia, n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb arkiv i s\u00eb kaluar\u00ebs, por nj\u00eb manual veprimi: nj\u00eb d\u00ebshmi se vet\u00ebm p\u00ebrmes artikulimit t\u00eb qart\u00eb t\u00eb k\u00ebrkesave dhe koordinimit t\u00eb faktor\u00ebve p\u00ebrkat\u00ebs mund t\u00eb sigurohet jo vet\u00ebm njohja, por edhe zbatimi real i t\u00eb drejtave gjuh\u00ebsore.<\/p>\n
Shkup, 20 prill 2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
REALIZIMI I T\u00cb DREJTAVE GJUH\u00cbSORE SHQIPTARE (1924\u20132026): ARTIKULIMI QYTETAR DHE DIPLOMACIA Nga nj\u00eb perspektiv\u00eb analitike dhe retorike, mund t\u00eb thuhet se ekziston nj\u00eb vijim\u00ebsi e qart\u00eb nd\u00ebrmjet strategjis\u00eb s\u00eb delegacionit shqiptar t\u00eb vitit 1924 dhe zhvillimeve bashk\u00ebkohore. N\u00eb t\u00eb dy rastet, thelbi i suksesit q\u00ebndron n\u00eb nd\u00ebrveprimin midis tri elementeve: vet\u00ebdijes dhe artikulimit t\u00eb komunitetit,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3407,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3406","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makedonija"],"yoast_head":"\n