Deklaratat e fundit t\u00eb Presidentes lidhur me mund\u00ebsin\u00eb e dh\u00ebnies s\u00eb provimit t\u00eb jurisprudenc\u00ebs n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe hap\u00ebn s\u00ebrish nj\u00eb debat t\u00eb vjet\u00ebr, por gjithnj\u00eb t\u00eb pazgjidhur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejt\u00eb: raportin nd\u00ebrmjet t\u00eb drejtave gjuh\u00ebsore dhe funksionimit t\u00eb shtetit. Argumenti kryesor q\u00eb artikulohet p\u00ebrmes diskursit t\u00eb till\u00eb \u00ebsht\u00eb se praktika e interpretimit ekstenziv t\u00eb t\u00eb drejtave kolektive etnike dhe gjuh\u00ebsore mund t\u00eb c\u00ebnoj\u00eb unitetin e shtetit apo funksionimin e sistemit juridik, dhe ky nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb argument i ri. Ai \u00ebsht\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur nd\u00ebr vite, ve\u00e7an\u00ebrisht kur u votua Ligji p\u00ebr p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebve, at\u00ebher\u00eb kur Presidentja e tashme bashk\u00eb me shum\u00eb intelektual\u00eb t\u00eb tjer\u00eb nga elita politike dhe akademike maqedonase shpreh\u00ebn frik\u00eb dhe mosp\u00ebrkrahje t\u00eb ashp\u00ebr p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ligj, duke e paraqitur t\u00eb nj\u00ebjtin gati si demolues t\u00eb shtetit.<\/p>\n
Por, a \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet k\u00ebshtu?<\/p>\n
Le ta themi qart\u00eb: mund\u00ebsia q\u00eb provimi i jurisprudenc\u00ebs t\u00eb jepet n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe nuk \u00ebsht\u00eb as e pamundur dhe as e rrezikshme p\u00ebr shtetin. P\u00ebrkundrazi, ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e arsyeshme q\u00eb buron nga nj\u00eb realitet i thjesht\u00eb: student\u00ebt ndjekin studimet n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, formohen profesionalisht n\u00eb at\u00eb gjuh\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb logjike q\u00eb edhe vler\u00ebsimi p\u00ebrfundimtar i tyre t\u00eb b\u00ebhet n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gjuh\u00eb. Kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se ata nuk do t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb asnj\u00ebher\u00eb ose nuk do t\u00eb veprojn\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn maqedonase, jo vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb zbatuar Ligjin p\u00ebr gjuh\u00ebn maqedonase, por edhe p\u00ebr t\u00eb vepruar dhe p\u00ebrparuar n\u00eb nj\u00eb realitet multietnik. Por, t\u00eb mos harrojm\u00eb se disa dekada m\u00eb par\u00eb edhe ekzistimi i universiteteve me m\u00ebsim n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe shihej si rrezik p\u00ebr shtetin, dhe ja ku jemi, ende k\u00ebtu, duke debatuar p\u00ebr derivatet e asaj mend\u00ebsie t\u00eb kahmotshme se \u00e7do e drejt\u00eb e zgjeruar e nj\u00eb komuniteti e rrezikon ekzistenc\u00ebn e k\u00ebtij shteti t\u00eb vog\u00ebl me probleme t\u00eb m\u00ebdha, shumica t\u00eb vet\u00ebshkaktuara.<\/p>\n
Frika se \u00e7do e drejt\u00eb kolektive e zgjeruar do t\u00eb \u201cprish\u00eb sistemin\u201d \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb nj\u00eb refleks politik sesa nj\u00eb shqet\u00ebsim real profesional. N\u00eb fakt, sistemi juridik nuk \u00ebsht\u00eb i brisht\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb gjuh\u00ebs. Si\u00e7 theksoi me shum\u00eb t\u00eb drejt\u00eb disa dit\u00eb m\u00eb par\u00eb nj\u00eb zonj\u00eb shum\u00eb e sinqert\u00eb n\u00eb nj\u00eb emision n\u00eb nj\u00eb televizion shqiptar ku fliten lirsh\u00ebm gjuh\u00ebt e vendit e megjithat\u00eb njer\u00ebzit nuk humben n\u00eb p\u00ebrkthim, problemi i jurisprudenc\u00ebs n\u00eb vendin ton\u00eb nuk lidhet me gjuh\u00ebn n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn jepet nj\u00eb provim, por me mosfunksionimin e saj t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm dhe me nivelin jasht\u00ebzakonisht t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb besimit publik ndaj gjyq\u00ebsorit. Nj\u00eb sistem nuk dob\u00ebsohet sepse pranon diversitetin gjuh\u00ebsor. Ai dob\u00ebsohet kur humb besimin e qytetar\u00ebve.<\/p>\n
Dhe m\u00eb pas vin\u00eb argumentet tjera q\u00eb shpesh p\u00ebrs\u00ebriten sa her\u00eb q\u00eb aktualizohet p\u00ebrdorimi zyrtar i gjuh\u00ebs shqipe, t\u00eb tipit: \u201cNuk ka mund\u00ebsi teknike p\u00ebr p\u00ebrkthim\u201d, \u201cNuk ka sa duhet buxhet p\u00ebr k\u00ebto gj\u00ebra sepse ne megjithat\u00eb nuk jemi Finland\u00eb por nj\u00eb shtet i varf\u00ebr\u201d t\u00eb cilave tani u shtohen edhe: \u201cDo t\u00eb humbemi n\u00eb p\u00ebrkthim\u201d dhe \u201cNuk mund t\u00eb ket\u00eb dy komisione p\u00ebr t\u00eb njejtin provim\u201d. Por n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri ku ekzistojn\u00eb shum\u00eb profesor\u00eb, jurist\u00eb dhe profesionist\u00eb q\u00eb operojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrditshme n\u00eb t\u00eb dy gjuh\u00ebt, shqip dhe maqedonisht, k\u00ebto argumente fillojn\u00eb t\u00eb gjasojn\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb me fjalin\u00eb \u201cNuk duam\u201d se sa \u201cNuk mundet\u201d. P\u00ebr t\u00eb mundur, mundet, por a ka vullnet p\u00ebr k\u00ebt\u00eb? Sepse kur ekziston vullneti, gjendet edhe m\u00ebnyra.<\/p>\n
N\u00eb thelb, debati p\u00ebr gjuh\u00ebn nuk \u00ebsht\u00eb thjesht teknik. Ai \u00ebsht\u00eb thell\u00ebsisht politik dhe shoq\u00ebror. Sa her\u00eb q\u00eb k\u00ebrkohet zbatimi i plot\u00eb i t\u00eb drejtave kolektive, ve\u00e7an\u00ebrisht atyre gjuh\u00ebsore, rikthehet nj\u00eb narrativ\u00eb e njohur: se zgjerimi i k\u00ebtyre t\u00eb drejtave rrezikon shtetin, se krijon ndarje, se minon unitetin. T\u00eb vetmin unitet q\u00eb kjo k\u00ebrkes\u00eb e student\u00ebve e minon \u00ebsht\u00eb uniteti kund\u00ebr barazis\u00eb s\u00eb plot\u00eb mes t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb k\u00ebtij shteti. Sepse ka ende shum\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb jan\u00eb t\u00eb bindur se jetojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb realitet Orwell-ian ku t\u00eb gjith\u00eb jan\u00eb t\u00eb barabart\u00eb, por disa jan\u00eb m\u00eb t\u00eb barabart\u00eb se t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n
Shtetet nuk shp\u00ebrb\u00ebhen nga p\u00ebrfshirja dhe integrimi. Ato dob\u00ebsohen nga p\u00ebrjashtimi. Nj\u00eb shtet q\u00eb u garanton qytetar\u00ebve t\u00eb tij t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur gjuh\u00ebn e tyre n\u00eb arsim dhe n\u00eb jet\u00ebn profesionale nuk e humb unitetin, ai e forcon at\u00eb. Sepse uniteti i q\u00ebndruesh\u00ebm nuk nd\u00ebrtohet mbi uniformitetin, por mbi pranimin dhe respektimin e dallimeve.<\/p>\n
Frika q\u00eb shpesh artikulohet n\u00eb k\u00ebto raste nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt frik\u00eb nga p\u00ebrkthimi apo nga procedurat. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb frik\u00eb m\u00eb e thell\u00eb, frika nga \u201ctjetri\u201d, nga barazia reale, nga nj\u00eb rend ku asnj\u00eb komunitet nuk ka ep\u00ebrsi mbi tjetrin. Dhe kjo \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht ajo q\u00eb duhet t\u00eb tejkalohet n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb aspiron t\u00eb jet\u00eb demokratike dhe evropiane.<\/p>\n
Sepse n\u00eb fund t\u00eb dit\u00ebs, \u00e7\u00ebshtja \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e thjesht\u00eb sesa paraqitet: a duam nj\u00eb shtet q\u00eb funksionon p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt e tij, apo nj\u00eb shtet q\u00eb vazhdon t\u00eb vendos\u00eb barriera aty ku nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr to?<\/p>\n
Zbatimi i p\u00ebrpikt\u00eb, me p\u00ebrkushtim dhe me sinqeritet i t\u00eb drejtave kolektive etnike dhe gjuh\u00ebsore nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hap drejt ndarjes. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb hap drejt barazis\u00eb. Dhe barazia, n\u00eb \u00e7do shoq\u00ebri t\u00eb sh\u00ebndetshme, \u00ebsht\u00eb forca m\u00eb e madhe q\u00eb e mban shtetin t\u00eb bashkuar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Deklaratat e fundit t\u00eb Presidentes lidhur me mund\u00ebsin\u00eb e dh\u00ebnies s\u00eb provimit t\u00eb jurisprudenc\u00ebs n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe hap\u00ebn s\u00ebrish nj\u00eb debat t\u00eb vjet\u00ebr, por gjithnj\u00eb t\u00eb pazgjidhur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejt\u00eb: raportin nd\u00ebrmjet t\u00eb drejtave gjuh\u00ebsore dhe funksionimit t\u00eb shtetit. Argumenti kryesor q\u00eb artikulohet p\u00ebrmes diskursit t\u00eb till\u00eb \u00ebsht\u00eb se praktika e interpretimit ekstenziv t\u00eb…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3381,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3380","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makedonija"],"yoast_head":"\n